A study of correlative adverbial clauses from preclassical to postclassical Latin
Étude des structures corrélatives « circonstancielles » du latin préclassique au latin postclassique
Résumé
This doctoral dissertation investigates circumstantial subordinates containing a correlative term in Latin, with the help of a corpus compiled from several Latin texts from Plautus to Tacitus. Based on contributions from diachronic and synchronic linguistics, the analysis focuses on the different semantic types of subordinates, comparative (introduced by ut + ind., quomodo, quemadmodum, sicut, prout, uelut, quasi, tamquam, quo and quanto) consecutive (ut + subj.), final (ut/ne + subj.), causal (quod, quia, si, ut+ind, quando, quoniam), concessive (quamquam, si, etsi, etiam si, tametsi, ut+subj., licet), conditional (si, nisi, quod si) and temporal (cum, ubi, post/prius/ante-quam, ut+ind., quam diu, quotiens, dum, donec). The different positions of the constituents are studied: anteposition of the anaphorised subordinate clause (known as the normal diptych), postposition of the cataphorised subordinate clause (known as the inverse diptych), and adjacency of the correlative term to the subordinate clause. Although the analysis of these different configurations and of the various correlative terms is primarily syntactic, it is nevertheless broadly open to word formation, semantics, pragmatics, style and the history of language.
Dans cette thèse de doctorat, on étudie les subordonnées circonstancielles latines qui présentent un terme corrélatif, à l’aide d’un corpus issu du dépouillement de plusieurs œuvres latines de Plaute à Tacite. Partant des apports de la linguistique diachronique et synchronique, l’analyse porte sur les différents types sémantiques de subordonnées, comparatives (introduites par ut + ind., quomodo, quemadmodum, sicut, prout, uelut, quasi, tamquam, quo et quanto) consécutives (ut + subj.), finales (ut/ne + subj.), causales (quod, quia, si, ut+ind., quando, quoniam), concessives (quamquam, si, etsi, etiam si, tametsi, ut+subj., licet), conditionnelles (si, nisi, quod si) et temporelles (cum, ubi, post/prius/ante-quam, ut+ind., quam diu, quotiens, dum, donec). Sont étudiées les différentes positions des constituants, antéposition de la proposition subordonnée anaphorisée (dite diptyque normal), postposition de la proposition subordonnée cataphorisée (dite diptyque inverse) et adjacence du terme corrélatif à la proposition subordonnée. Quoique l’analyse de ces différentes configurations ainsi que des divers termes corrélatifs soit avant tout syntaxique, elle s’ouvre néanmoins largement sur la formation des mots, la sémantique, la pragmatique, le style et l’histoire de la langue.