<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns:hal="http://hal.archives-ouvertes.fr/" xmlns:gml="http://www.opengis.net/gml/3.3/" xmlns:gmlce="http://www.opengis.net/gml/3.3/ce" version="1.1" xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 http://api.archives-ouvertes.fr/documents/aofr-sword.xsd">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>HAL TEI export of hal-00563454</title>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <distributor>CCSD</distributor>
        <availability status="restricted">
          <licence target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/">CC0 1.0 - Universal</licence>
        </availability>
        <date when="2026-05-24T22:48:14+02:00"/>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <p part="N">HAL API Platform</p>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <listBibl>
        <biblFull>
          <titleStmt>
            <title xml:lang="fr">Expertus Sum: l'expérience par les sens dans la philosophie naturelle médiévale</title>
            <title xml:lang="fr" type="sub">XIIe-XIVe siècles Actes du Colloque international de Pont-à-Mousson (5-7 février 2009)</title>
            <author role="sad">
              <persName>
                <forename type="first">Thomas</forename>
                <surname>Bénatouïl</surname>
              </persName>
              <email type="md5">52bf47ff281a594365f569fd04014962</email>
              <email type="domain">univ-lille3.fr</email>
              <idno type="idhal" notation="string">thomas-benatouil</idno>
              <idno type="idhal" notation="numeric">6758</idno>
              <idno type="halauthorid" notation="string">22561-6758</idno>
              <idno type="IDREF">https://www.idref.fr/057509581</idno>
              <idno type="ORCID">https://orcid.org/0000-0001-7905-5618</idno>
              <affiliation ref="#struct-1060"/>
              <affiliation ref="#struct-56663"/>
              <affiliation ref="#struct-169646"/>
            </author>
            <author role="sad">
              <persName>
                <forename type="first">Isabelle</forename>
                <surname>Draelants</surname>
              </persName>
              <email type="md5">0ee872d330d3b5bb8baef03b0243ccff</email>
              <email type="domain">irht.cnrs.fr</email>
              <idno type="idhal" notation="string">isabelle-draelants</idno>
              <idno type="idhal" notation="numeric">9476</idno>
              <idno type="halauthorid" notation="string">21740-9476</idno>
              <idno type="IDREF">https://www.idref.fr/03423697X</idno>
              <idno type="ORCID">https://orcid.org/0000-0002-2094-9964</idno>
              <idno type="VIAF">https://viaf.org/viaf/7493719</idno>
              <affiliation ref="#struct-169646"/>
            </author>
            <editor role="depositor">
              <persName>
                <forename>Thomas</forename>
                <surname>Bénatouïl</surname>
              </persName>
              <email type="md5">d82844b44130bdaabe76e3bd869bafb0</email>
              <email type="domain">univ-lille.fr</email>
            </editor>
            <funder ref="#projanr-3871"/>
            <funder>Institut Universitaire de France Université Nancy 2</funder>
          </titleStmt>
          <editionStmt>
            <edition n="v1" type="current">
              <date type="whenSubmitted">2011-02-05 10:32:20</date>
              <date type="whenWritten">2009</date>
              <date type="whenModified">2025-11-04 12:37:37</date>
              <date type="whenReleased">2011-02-05 10:32:20</date>
              <date type="whenProduced">2011</date>
            </edition>
            <respStmt>
              <resp>contributor</resp>
              <name key="103230">
                <persName>
                  <forename>Thomas</forename>
                  <surname>Bénatouïl</surname>
                </persName>
                <email type="md5">d82844b44130bdaabe76e3bd869bafb0</email>
                <email type="domain">univ-lille.fr</email>
              </name>
            </respStmt>
          </editionStmt>
          <publicationStmt>
            <distributor>CCSD</distributor>
            <idno type="halId">hal-00563454</idno>
            <idno type="halUri">https://hal.science/hal-00563454</idno>
            <idno type="halBibtex">benatouil:hal-00563454</idno>
            <idno type="halRefHtml">Sismel, Edizioni del Galluzzo, 40, pp.480, 2011, Micrologus Library, 978-88-8440-404-3</idno>
            <idno type="halRef">Sismel, Edizioni del Galluzzo, 40, pp.480, 2011, Micrologus Library, 978-88-8440-404-3</idno>
            <availability status="restricted"/>
          </publicationStmt>
          <seriesStmt>
            <idno type="stamp" n="SHS">Sciences de l'Homme et de la Société</idno>
            <idno type="stamp" n="CNRS">CNRS - Centre national de la recherche scientifique</idno>
            <idno type="stamp" n="IRHT">Institut de Recherche et d'Histoire des Textes</idno>
            <idno type="stamp" n="LPHSAHP" corresp="HIPHISCITECH">Archives Henri-Poincaré - Philosophie et Recherches sur les Sciences et les Technologies </idno>
            <idno type="stamp" n="AO-HISTOIRE">Archives ouvertes de l'Histoire</idno>
            <idno type="stamp" n="HISTOIRE">HISTOIRE</idno>
            <idno type="stamp" n="AO-PHILOSOPHIE">Archives ouvertes de la Philosophie</idno>
            <idno type="stamp" n="CMJS">Centre de Médiévistique Jean-Schneider</idno>
            <idno type="stamp" n="HIPHISCITECH">Archive ouverte en Histoire etPhilosophie des Sciences et des Techniques</idno>
            <idno type="stamp" n="UNIV-LORRAINE">Université de Lorraine</idno>
            <idno type="stamp" n="SHMESP"> Société des Historiens Médiévistes de l’Enseignement Supérieur Public</idno>
            <idno type="stamp" n="ANR">ANR</idno>
            <idno type="stamp" n="CLCS-UL">Pôle scientifique Connaissance, Langage, Communication, Sociétés de l'Université de Lorraine</idno>
          </seriesStmt>
          <notesStmt>
            <note type="audience" n="2">International</note>
            <note type="popular" n="0">No</note>
          </notesStmt>
          <sourceDesc>
            <biblStruct>
              <analytic>
                <title xml:lang="fr">Expertus Sum: l'expérience par les sens dans la philosophie naturelle médiévale</title>
                <title xml:lang="fr" type="sub">XIIe-XIVe siècles Actes du Colloque international de Pont-à-Mousson (5-7 février 2009)</title>
                <author role="sad">
                  <persName>
                    <forename type="first">Thomas</forename>
                    <surname>Bénatouïl</surname>
                  </persName>
                  <email type="md5">52bf47ff281a594365f569fd04014962</email>
                  <email type="domain">univ-lille3.fr</email>
                  <idno type="idhal" notation="string">thomas-benatouil</idno>
                  <idno type="idhal" notation="numeric">6758</idno>
                  <idno type="halauthorid" notation="string">22561-6758</idno>
                  <idno type="IDREF">https://www.idref.fr/057509581</idno>
                  <idno type="ORCID">https://orcid.org/0000-0001-7905-5618</idno>
                  <affiliation ref="#struct-1060"/>
                  <affiliation ref="#struct-56663"/>
                  <affiliation ref="#struct-169646"/>
                </author>
                <author role="sad">
                  <persName>
                    <forename type="first">Isabelle</forename>
                    <surname>Draelants</surname>
                  </persName>
                  <email type="md5">0ee872d330d3b5bb8baef03b0243ccff</email>
                  <email type="domain">irht.cnrs.fr</email>
                  <idno type="idhal" notation="string">isabelle-draelants</idno>
                  <idno type="idhal" notation="numeric">9476</idno>
                  <idno type="halauthorid" notation="string">21740-9476</idno>
                  <idno type="IDREF">https://www.idref.fr/03423697X</idno>
                  <idno type="ORCID">https://orcid.org/0000-0002-2094-9964</idno>
                  <idno type="VIAF">https://viaf.org/viaf/7493719</idno>
                  <affiliation ref="#struct-169646"/>
                </author>
              </analytic>
              <monogr>
                <idno type="isbn">978-88-8440-404-3</idno>
                <imprint>
                  <publisher>Sismel, Edizioni del Galluzzo</publisher>
                  <biblScope unit="serie">Micrologus Library</biblScope>
                  <biblScope unit="issue">40</biblScope>
                  <biblScope unit="pp">480</biblScope>
                  <date type="datePub">2011</date>
                </imprint>
              </monogr>
            </biblStruct>
          </sourceDesc>
          <profileDesc>
            <langUsage>
              <language ident="en">English</language>
            </langUsage>
            <textClass>
              <keywords scheme="author">
                <term xml:lang="en">Galen</term>
                <term xml:lang="en">Avicenna</term>
                <term xml:lang="en">Albert the Great</term>
                <term xml:lang="en">reason</term>
                <term xml:lang="en">sense</term>
                <term xml:lang="fr">Galien</term>
                <term xml:lang="fr">Roger Bacon</term>
                <term xml:lang="fr">Avicenne</term>
                <term xml:lang="fr">Albert le Grand</term>
                <term xml:lang="fr">raison</term>
                <term xml:lang="fr">sens</term>
                <term xml:lang="fr">expérience</term>
              </keywords>
              <classCode scheme="halDomain" n="shs.hisphilso">Humanities and Social Sciences/History, Philosophy and Sociology of Sciences</classCode>
              <classCode scheme="halDomain" n="shs.class">Humanities and Social Sciences/Classical studies</classCode>
              <classCode scheme="halDomain" n="shs.hist">Humanities and Social Sciences/History</classCode>
              <classCode scheme="halDomain" n="shs.phil">Humanities and Social Sciences/Philosophy</classCode>
              <classCode scheme="halTypology" n="OUV">Books</classCode>
              <classCode scheme="halOldTypology" n="DOUV">Directions of work or proceedings</classCode>
              <classCode scheme="halTreeTypology" n="OUV">Books</classCode>
            </textClass>
            <abstract xml:lang="fr">
              <p>Cet ouvrage est l'émanation d'un colloque organisé en 2008 par le Centre de médiévistique Jean Schneider (Univ. Nancy 2/CNRS) sur l'expérience en philosophie naturelle médiévale (médecine, psychologie, optique, minéralogie, botanique, astrologie, alchimie). Plusieurs facteurs sont décisifs pour la prise de conscience collective, à partir du 12e s., de l'importance de l'expérience pour construire un savoir: la circulation des oeuvres philosophiques et scientifiques traduites du grec et de l'arabe au latin, l'idée d'Aristote selon laquelle il est possible d'abstraire des idées universelles à partir d'"expériences" répétées, ainsi que la redécouverte, grâce aux traductions, des deux piliers de la médecine hippocratique que sont la raison et l'expérience. Outre ces trois facteurs, l'ouvrage traite certains aspects très peu abordés jusqu'ici: la dimension personnelle de l'expérience médiévale, l'idée d'épreuve par les sens des effets des qualités occultes et, plus généralement, la spécificité des usages de l'expérience par les sens à partir de la fin du 12e s., que l'on évite d'examiner du point de vue anachronique de la méthode expérimentale moderne. Diverses éditions de textes latins inédits complètent certaines contributions. Thomas Bénatouïl, Isabelle Draelants, Introduction - Arnaud Zucker, Expertine sunt Antiqui? - Baudouin Van den Abeele, A la recherche de l'Experimentator de Thomas de Cantimpré - Antonella Sannino, Guillaume d'Auvergne e i libri experimentorum - Isabelle Draelants, Expérience et autorités dans la philosophie naturelle d'Albert le Grand - Steven J.Williams, Roger Bacon in Context: Empiricism in the High Middle Ages - Jeremiah Hackett, Ego Expertus Sum: Roger Bacon's Science and the Origins of Empiricism - Bernd Roling, Erfahrungswissen und Monströsität: Die Diskussion der Sirene zwischen Mittelalter und Neuzeit - Eduard Frunzeanu, La multiplication hagiographique des réalités du monde: limites de l'encyclopédisme, limites de l'expérience - Cristina Viano, Les alchimistes gréco-alexandrins et leur savoir: la transmutation entre théorie, pratique et "expérience" - Jose Martínez Gázquez, Dicunt experimentatores / Dicunt qui experimento locuti sunt. L'expérience dans les indications du Calendrier de Cordoue (10e siècle) - John Tolan, Ratio et experientia dans la promotion de la science arabe dans le monde latin au 12e siècle - Sébastien Moureau, Ratio et sensus: les sens au service de l'acquisition des connaissances dans le De anima in arte alchemiae du pseudo- Avicenne - Antony Vinciguerra, L'Ars alchimie de Michel Scot. Apprentissage, maîtrise et transmission des savoirs liés à la fabrication artificielle de l'or et de l'argent - Benedek Láng, Experience in the Anti-astrological Arguments of Jean Gerson - Julie Giovacchini, L'expérience par les sens: question de philosophe ou question de médecin? - Charles Burnett, Experimentum and Ratio in the Salernitan Summa de saporibus et odoribus - Iolanda Ventura, Experimentum vero fallax: acquisizione della conoscenza e sperimentazione pratica nei commenti ad Aphorismi I,1 - Joël Chandelier, Expérience, expérimentation et connaissance dans la médecine scolastique italienne du 14e siècle - Pieter De Leemans, Gijs Coucke, Sicut vidi et tetigi... Ego-statements and Experience in Pietro d'Abano's Expositio Problematum Aristotelis - Sylvie Bazin- Tacchella, Expérience et raison dans la Chirurgia Magna de Guy de Chauliac</p>
            </abstract>
          </profileDesc>
        </biblFull>
      </listBibl>
    </body>
    <back>
      <listOrg type="structures">
        <org type="laboratory" xml:id="struct-1060" status="OLD">
          <idno type="IdRef">035115734</idno>
          <idno type="RNSR">200112504S</idno>
          <idno type="IdUnivLorraine">[UL]ROI--</idno>
          <orgName>Laboratoire d'Histoire des Sciences et de Philosophie - Archives Henri Poincaré</orgName>
          <orgName type="acronym">LHSP</orgName>
          <date type="end">2017-12-31</date>
          <desc>
            <address>
              <addrLine>Université de Lorraine, 91, avenue de la Libération BP 454, 54001 Nancy Cedex</addrLine>
              <country key="FR"/>
            </address>
            <ref type="url">http://poincare.univ-lorraine.fr/fr</ref>
          </desc>
          <listRelation>
            <relation active="#struct-413289" type="direct"/>
            <relation name="UMR7117" active="#struct-441569" type="direct"/>
          </listRelation>
        </org>
        <org type="laboratory" xml:id="struct-56663" status="VALID">
          <idno type="IdRef">03442945X</idno>
          <idno type="ISNI">0000000119314817</idno>
          <idno type="ROR">https://ror.org/055khg266</idno>
          <idno type="Wikidata">Q1665127</idno>
          <orgName>Institut universitaire de France</orgName>
          <orgName type="acronym">IUF</orgName>
          <desc>
            <address>
              <addrLine>Maison des Universités 103 Boulevard Saint-Michel 75005 Paris</addrLine>
              <country key="FR"/>
            </address>
            <ref type="url">http://iuf.amue.fr/</ref>
          </desc>
          <listRelation>
            <relation active="#struct-301855" type="direct"/>
          </listRelation>
        </org>
        <org type="laboratory" xml:id="struct-169646" status="OLD">
          <orgName>Centre de Médiévistique Jean-Schneider</orgName>
          <desc>
            <address>
              <addrLine>91, avenue de la Libération, BP 454 ; 54001 Nancy Cedex</addrLine>
              <country key="FR"/>
            </address>
            <ref type="url">http://medievistique.univ-nancy2.fr/</ref>
          </desc>
          <listRelation>
            <relation active="#struct-300292" type="direct"/>
            <relation name="ERL7229" active="#struct-441569" type="direct"/>
          </listRelation>
        </org>
        <org type="institution" xml:id="struct-413289" status="VALID">
          <idno type="IdRef">157040569</idno>
          <idno type="IdUnivLorraine">[UL]100--</idno>
          <idno type="ROR">https://ror.org/04vfs2w97</idno>
          <orgName>Université de Lorraine</orgName>
          <orgName type="acronym">UL</orgName>
          <date type="start">2012-01-01</date>
          <desc>
            <address>
              <addrLine>34 cours Léopold - CS 25233 - 54052 Nancy cedex</addrLine>
              <country key="FR"/>
            </address>
            <ref type="url">http://www.univ-lorraine.fr/</ref>
          </desc>
        </org>
        <org type="regroupinstitution" xml:id="struct-441569" status="VALID">
          <idno type="IdRef">02636817X</idno>
          <idno type="ISNI">0000000122597504</idno>
          <idno type="ROR">https://ror.org/02feahw73</idno>
          <orgName>Centre National de la Recherche Scientifique</orgName>
          <orgName type="acronym">CNRS</orgName>
          <date type="start">1939-10-19</date>
          <desc>
            <address>
              <country key="FR"/>
            </address>
            <ref type="url">https://www.cnrs.fr/</ref>
          </desc>
        </org>
        <org type="institution" xml:id="struct-301855" status="VALID">
          <orgName>Ministère de l'Education nationale, de l’Enseignement supérieur et de la Recherche</orgName>
          <orgName type="acronym">M.E.N.E.S.R.</orgName>
          <desc>
            <address>
              <addrLine>1 rue Descartes - 75231 Paris cedex 05</addrLine>
              <country key="FR"/>
            </address>
          </desc>
        </org>
        <org type="institution" xml:id="struct-300292" status="OLD">
          <orgName>Université Nancy 2</orgName>
          <date type="end">2011-12-31</date>
          <desc>
            <address>
              <addrLine>91 avenue de la Libération, BP 454, 54001 Nancy cedex</addrLine>
              <country key="FR"/>
            </address>
          </desc>
        </org>
      </listOrg>
      <listOrg type="projects">
        <org type="anrProject" xml:id="projanr-3871" status="VALID">
          <idno type="anr">ANR-07-CORP-0032</idno>
          <idno type="program">Corpus et outils de la recherche en sciences humaines et sociales</idno>
          <orgName>SOURCENCYME</orgName>
          <desc>Encyclopédies latines médiévales: constitution d'un corpus annoté des textes et des sources</desc>
          <date type="start">2007</date>
        </org>
      </listOrg>
    </back>
  </text>
</TEI>